لایهبرداری پوست (Exfoliation) یعنی برداشتن سلولهای مردهی سطح پوست، چه با ذرات و حرکت دست و چه با اسیدها و آنزیمها، تا سطح پوست صافتر و یکدستتر به نظر برسد. برای بیشتر پوستها ۱ تا ۳ بار در هفته کافی است و بهتر است کار را با دفعات کم شروع کنید. در این مقاله انواع روشها، برنامهی پیشنهادی برای هر نوع پوست و اشتباهات رایج را مرور میکنیم.
لایهبرداری پوست دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
پوست بهطور طبیعی سلولهای سطحی خود را تعویض میکند. اما خشکی، آفتابزدگی و گذر سالها میتواند این چرخه را کندتر کند و سلولهای مرده روی سطح بمانند. نتیجه معمولاً پوستی کدر، زبر و با بافتی ناهموار است. لایهبرداری به برداشتن همین لایهی سطحی کمک میکند و میتواند مرحلههای بعدی مراقبت، مثل سرم و مرطوبکننده، را راحتتر روی پوست بنشاند.
با این حال «هرچه بیشتر، بهتر» در مورد لایهبرداری صدق نمیکند. سد محافظتی پوست (Skin Barrier) لایهای نازک است که رطوبت را نگه میدارد و جلوی ورود محرکها را میگیرد. لایهبرداری زیاد یا تند دقیقاً همین سد را آسیب میزند و بهجای درخشانتر کردن پوست، آن را حساس و ملتهب میکند.
انواع لایهبرداری: فیزیکی، شیمیایی و آنزیمی
لایهبرداری فیزیکی (مکانیکی)
در این روش ذرات ریز، برس یا پارچهی زبر سلولهای مرده را با حرکت دست از سطح پوست جدا میکنند. اسکرابها رایجترین نمونهاند. مزیت این روش حس صافی فوری است؛ ایراد آن این است که اگر ذرات درشت یا تیز باشند یا فشار دست زیاد شود، ممکن است ریزخراش و قرمزی ایجاد شود. برای صورت، ذرات ریز و گرد و حرکت دورانی سبک مناسبتر است.
لایهبرداری شیمیایی
«شیمیایی» به معنای خطرناک نیست؛ یعنی لایهبرداری با ترکیبات اسیدی یا آنزیمی که پیوند بین سلولهای مرده را شل میکنند. سه گروه اصلی را ساده معرفی میکنیم:
- آلفاهیدروکسی اسیدها (AHA): مثل گلیکولیک اسید (Glycolic Acid) و لاکتیک اسید (Lactic Acid). اینها در آب حل میشوند و بیشتر روی سطح پوست کار میکنند؛ معمولاً برای پوست خشک، کدر یا دارای بافت ناهموار مطرح میشوند.
- بتاهیدروکسی اسید (BHA): مهمترین نمونهی آن سالیسیلیک اسید (Salicylic Acid) است. چون در چربی حل میشود، وارد منافذ میشود و بیشتر برای پوست چرب و مستعد جوش و منافذ گرفته مورد توجه است.
- آنزیمها: ترکیباتی مثل پاپائین (Papain) و برومِلین (Bromelain) که از میوهها به دست میآیند و معمولاً ملایمتر از اسیدها هستند؛ گزینهای برای کسانی که تازه شروع کردهاند.
یادتان باشد که برخی اسیدها، بهویژه AHAها، ممکن است حساسیت پوست به آفتاب را بیشتر کنند. پس ضدآفتاب در برنامهی روزانهی شما باید حتماً جا داشته باشد؛ برای انتخاب آن راهنمای انتخاب ضدآفتاب را بخوانید.
| نوع | روش کار | نکتهی مهم |
|---|---|---|
| فیزیکی | ذرات یا برس؛ جداسازی با حرکت دست | ذرات درشت و فشار زیاد ممنوع |
| AHA | شل کردن پیوند سلولهای سطحی با اسیدهای محلول در آب | ضدآفتاب فراموش نشود |
| BHA | نفوذ در منافذ با اسید محلول در چربی | ممکن است پوست خشک را خشکتر کند |
| آنزیمی | تجزیهی ملایم سلولهای مرده با آنزیم | معمولاً ملایمتر؛ مناسب شروع |
هر چند وقت یکبار لایهبرداری کنیم؟
پاسخ قطعی و یکسان وجود ندارد، چون به نوع پوست، نوع محصول و غلظت آن بستگی دارد. اگر هنوز نوع پوستتان را نمیدانید، ابتدا روش شناخت نوع پوست را ببینید. بهعنوان نقطهی شروع، این دفعات رایجاند:
- پوست چرب: ۲ تا ۳ بار در هفته معمولاً قابل تحمل است، به شرط اینکه پوست کشیده و ملتهب نشود.
- پوست مختلط: ۱ تا ۲ بار در هفته؛ ناحیهی T (پیشانی و بینی) را میتوان کمی بیشتر لایهبرداری کرد و گونهها را کمتر.
- پوست خشک: ۱ بار در هفته و ترجیحاً با روش ملایم مثل آنزیم یا AHA با غلظت پایین.
- پوست حساس: ۱ بار در هفته یا کمتر، آن هم پس از آزمون پچتست و ترجیحاً با مشورت متخصص پوست. جزئیات این موضوع را در راهنمای مراقبت از پوست حساس آوردهایم.
قانون طلایی این است: کم شروع کنید، چند هفته صبر کنید و فقط اگر پوستتان آرام ماند، دفعات را کمی زیاد کنید. اگر همزمان از رتینول یا سایر محصولات فعال استفاده میکنید، لایهبرداری را در شبهایی جدا انجام دهید و برای برنامهریزی دقیق از متخصص پوست کمک بگیرید.
مراحل لایهبرداری در خانه، قدمبهقدم
- ابتدا آرایش و آلودگی را با یک شویندهی ملایم پاک کنید و پوست را با آب ولرم بشویید.
- اگر محصول جدید است، قبل از استفادهی کامل یک پچتست کوچک روی ناحیهی کماهمیتتر (مثل پشت گوش) انجام دهید.
- محصول را به مقدار کم و طبق دستور روی بسته استفاده کنید. در روش فیزیکی، ۳۰ تا ۶۰ ثانیه حرکت دورانی سبک کافی است؛ در روش شیمیایی، زمان ماندن را از روی برچسب رعایت کنید.
- دور چشم و لبها را لایهبرداری نکنید؛ پوست آنجا بسیار نازک است.
- با آب ولرم کاملاً آبکشی کنید و پوست را با حولهی نرم و با فشار سبک خشک کنید، نه با کشیدن و مالیدن.
- یک مرطوبکنندهی ساده و بدون عطر بزنید و فردا صبح ضدآفتاب فراموش نشود.
برخی افراد در روزهای بین دو لایهبرداری از ماسکهای خاکی برای پاکسازی سطحی پوست چرب و مختلط استفاده میکنند. اگر به این روش علاقه دارید، ماسک خاک رس سبز و گلاب را ببینید یا در بخش ماسکها گزینههای بیشتری پیدا کنید. توجه کنید که ماسک جایگزین لایهبرداری نیست و نباید آنقدر روی پوست بماند که خشک و ترکخورده شود.
نشانههای لایهبرداری بیش از حد و موارد ممنوع
اگر پوستتان یکی از این علائم را نشان میدهد، احتمالاً زیادهروی کردهاید:
- قرمزی که بعد از چند ساعت از بین نمیرود
- سوزش یا گزگز هنگام استفاده از محصولات سادهای که قبلاً مشکلی نداشتند
- پوست براق، کشیده و نازکشده
- پوستهپوسته شدن یا خشکی ناگهانی
- جوشهای ریز و ناگهانی یا حساسیت غیرعادی به آب گرم
در این حالت، تمام لایهبردارها و محصولات فعال را کنار بگذارید و فقط از یک شویندهی ملایم، مرطوبکنندهی ساده و ضدآفتاب استفاده کنید تا پوست آرام شود. اگر علائم بعد از چند روز بهتر نشد، به متخصص پوست مراجعه کنید.
چه زمانی اصلاً نباید لایهبرداری کرد؟
- پوست آفتابسوخته، ملتهب یا دارای زخم و ترک باز
- جوشهای عفونی و ملتهب یا دانههای چرکی؛ لایهبرداری روی آنها میتواند التهاب را بیشتر کند
- بیماریهای پوستی فعال مثل اگزما یا روزاسه، مگر با نظر پزشک
- مدت کوتاهی پس از لیزر، پیلینگ یا سایر اقدامات پوستی
- بارداری و شیردهی: پیش از استفاده از اسیدها با پزشک مشورت کنید
اسکراب صورت و اسکراب بدن یکی نیست
پوست صورت نازکتر است، غدد چربی بیشتری دارد و در معرض آفتاب و آلودگی قرار میگیرد؛ پوست بدن ضخیمتر و مقاومتر است. به همین دلیل اسکرابهای بدن اغلب ذرات درشتتر و سایندهتری دارند که برای صورت زیادی خشناند و میتوانند ریزخراش و قرمزی ایجاد کنند.
- قبل از خرید، روی برچسب ببینید محصول برای صورت است یا بدن.
- ذرات را بین دو انگشت بمالید؛ اگر تیز و ناهموار حس میشوند، سراغ صورت نبرید.
- اسکراب بدن را برای پاها، آرنجها و زانوها نگه دارید و از ناحیهی گردن و صورت دور نگه دارید.
- اگر برای صورت اسکراب میخواهید، ذرات ریز و گرد را انتخاب کنید و فشار ندهید.
برای مرور محصولات لایهبرداری، میتوانید بخش اسکرابها را ببینید و توضیح هر محصول را دربارهی کاربرد صورت یا بدن با دقت بخوانید.
جمعبندی
لایهبرداری وقتی مفید است که ملایم، منظم و متناسب با پوست شما باشد. روش را بر اساس نوع پوست انتخاب کنید، با هفتهای یکبار شروع کنید، بعد از آن مرطوبکننده و ضدآفتاب را جدی بگیرید و اگر پوستتان اعتراض کرد، فوراً یک قدم عقب بروید. هر محصول تازه را پیش از استفادهی کامل پچتست کنید و برای پوست حساس یا مشکلدار با متخصص پوست مشورت کنید. اگر دنبال محصولی دستساز و ارگانیک هستید، از بخش مراقبت پوستی تیفانیا دیدن کنید.