مرطوبکننده مناسب را بر اساس سه چیز انتخاب کنید: نوع پوست، فصل و ترکیب مواد داخل آن. پوست چرب بافت سبک و آبپایه میخواهد، پوست خشک بافت غنی و کرمی، و در فصل سرد معمولاً باید محصول را یک درجه غنیتر کنید. در ادامه با زبان ساده توضیح میدهیم مرطوبکننده چطور کار میکند و چگونه برچسب آن را بخوانید.
مرطوبکننده دقیقاً چه کاری میکند؟
لایه بیرونی پوست مثل دیواری از آجر و ملات است. وقتی آب این لایه کم میشود یا چربیهای بین سلولها کاهش پیدا میکند، پوست کشیده، زبر و حساس میشود. مرطوبکننده با سه روش به این لایه کمک میکند: آب جذب میکند، فاصلهها را نرم میکند و مانع تبخیر آب میشود.
این لایه همچنین اولین مانع پوست در برابر آلودگی، باد و تغییر دماست؛ به همین دلیل مرطوبسازی فقط برای «نرمی» نیست و به سلامت عمومی پوست هم مربوط میشود. بیشتر مرطوبکنندههای خوب ترکیبی از هر سه روش هستند. تفاوتشان در سهم هر گروه است، و همین تفاوت تعیین میکند کدام محصول به درد پوست شما میخورد.
سه گروه اصلی مواد در مرطوبکننده
جذبکنندههای آب (Humectants)
این مواد مثل اسفنج، آب را از هوا یا از لایههای عمیقتر پوست به سطح میکشند. گلیسیرین (Glycerin)، هیالورونیک اسید (Hyaluronic Acid)، پانتنول (Panthenol) و عسل از این گروهاند. بافت آنها معمولاً سبک و ژلی است. اگر هوا خیلی خشک باشد و این مواد بهتنهایی استفاده شوند، ممکن است رطوبت از خود پوست کشیده شود؛ پس بهتر است همراه با گروههای بعدی به کار روند. درباره یکی از شناختهشدهترین آنها در مقاله هیالورونیک اسید بیشتر بخوانید.
نرمکنندهها (Emollients)
نرمکنندهها فاصله بین سلولهای پوست را پر میکنند و سطح آن را نرم و صاف میسازند. کرهها و روغنهای گیاهی مانند کره شی (Shea Butter) و سرامیدها (Ceramides) نمونههای رایج هستند. بافتشان معمولاً کرمی است و برای پوست معمولی تا خشک مناسباند.
مسدودکنندهها (Occlusives)
این گروه لایهای محافظ روی پوست میسازد و از تبخیر آب جلوگیری میکند. موم زنبور عسل (Beeswax)، پترولاتوم (Petrolatum) و برخی روغنها در این دستهاند. بافتشان غلیظتر است و در هوای سرد و برای پوست خیلی خشک ارزش دارند، اما ممکن است روی پوست چرب سنگین باشند. عسل و موم زنبور عسل هر دو در محصولات دستساز رایجاند؛ اولی بیشتر جذبکننده و دومی بیشتر مسدودکننده است.
مقایسه سه گروه در یک جدول
| گروه | نقش اصلی | نمونه مواد | بافت معمول |
|---|---|---|---|
| جذبکنندهها | جذب آب به پوست | گلیسیرین، هیالورونیک اسید، پانتنول | ژلی و سبک |
| نرمکنندهها | نرم و صاف کردن سطح | کره شی، سرامیدها، روغنهای گیاهی | کرمی |
| مسدودکنندهها | جلوگیری از تبخیر آب | موم زنبور عسل، پترولاتوم | غلیظ و بالمی |
بهعنوان یک قاعده ساده، هرچه پوست شما خشکتر باشد، سهم نرمکنندهها و مسدودکنندهها در محصول باید بیشتر باشد؛ و هرچه چربتر باشد، سهم جذبکنندهها. این تقسیمبندی یک راهنمای کلی است و فرمولها معمولاً از چند گروه با هم ساخته میشوند.
انتخاب مرطوبکننده بر اساس نوع پوست
- پوست چرب: ژل یا لوسیون سبک با سهم بیشتر جذبکنندهها. از محصولات خیلی غلیظ که احساس سنگینی میدهند بپرهیزید.
- پوست خشک: کرم غنی با ترکیب نرمکننده و کمی مسدودکننده. اگر پوست همیشه کشیده است، در شب یک لایه کمی غنیتر هم مفید است.
- پوست مختلط: لوسیون متعادل برای کل صورت، و در صورت نیاز کمی بیشتر روی گونههای خشک.
- پوست حساس: فرمول ساده با تعداد مواد کمتر و بدون عطر شدید. پیش از استفاده کامل حتماً آزمون پچ (Patch Test) انجام دهید و اگر پوستتان مستعد قرمزی است، با متخصص پوست مشورت کنید.
- پوست نرمال: کرم یا لوسیون سبک تا متوسط کافی است.
- پوست مستعد آکنه: بافت سبک و بدون سنگینی را انتخاب کنید و اگر آکنه شدید یا مداوم دارید، انتخاب مرطوبکننده را با متخصص پوست در میان بگذارید.
اگر هنوز نوع پوستتان را نمیدانید، ابتدا مقاله تشخیص نوع پوست را بخوانید.
انتخاب مرطوبکننده بر اساس فصل
نیاز پوست در طول سال ثابت نیست. رطوبت هوا، دمای محیط و حتی سیستمهای گرمایشی بر آن اثر میگذارند.
- تابستان و هوای مرطوب: بافت سبکتر، ژلی یا لوسیونی، و ضدآفتاب روزانه.
- پاییز: زمان مناسبی برای گذار به کرمی غنیتر، پیش از آنکه پوست خشک شود.
- زمستان: کرم غنیتر، احتمالاً با نرمکننده و مسدودکننده. جزئیات را در مراقبت از پوست خشک در فصل سرما ببینید.
- بهار: بازگشت تدریجی به بافت سبکتر.
لازم نیست فصلبهفصل محصول خود را عوض کنید. بسیاری از افراد دو مرطوبکننده دارند، یکی سبک و یکی غنی، و با توجه به شرایط روز و شب یکی را انتخاب میکنند. حتی میتوانید روزها از بافت سبک و شبها از بافت غنیتر استفاده کنید.
برچسب مرطوبکننده را چگونه بخوانیم؟
فهرست مواد (INCI) بر اساس مقدار از زیاد به کم مرتب میشود. اگر در ابتدای فهرست آب، گلیسیرین یا یک کره گیاهی میبینید، از بافت محصول میتوانید حدس بزنید. نام مواد ممکن است ناآشنا باشد، پس لازم نیست همه را بشناسید؛ کافی است گروه اصلی محصول را تشخیص دهید. برای آموزش بیشتر، راهنمای خواندن فهرست مواد محصولات پوستی را بخوانید.
به بافت و بوی محصول هم توجه کنید. عطر قوی برای پوست حساس ممکن است آزاردهنده باشد. عبارتهای تبلیغاتی مثل «کاملاً طبیعی» بهتنهایی ضامن سازگاری با پوست شما نیستند؛ حتی مواد گیاهی و ارگانیک هم ممکن است برای برخی پوستها حساسیتزا باشند. به همین دلیل، پیش از استفاده کامل از هر مرطوبکننده جدید، آن را روی ناحیه کوچکی از ساعد یا پشت گوش امتحان کنید.
همچنین مرطوبکننده «همهکاره» وجود ندارد. اگر یک محصول ادعا میکند برای همه انواع پوست و همه فصلها مناسب است، آن را با نیاز واقعی پوست خود بسنجید و به واکنش آن توجه کنید.
روش درست استفاده از مرطوبکننده
حتی بهترین مرطوبکننده هم اگر درست استفاده نشود، اثر کمتری دارد. این چند مرحله ساده به شما کمک میکند:
- بعد از شستشو، پوست را با حوله بهآرامی خشک کنید و کمی نمناک بگذارید.
- سرم یا تونر را اول بزنید و سپس مرطوبکننده را.
- مقدار کم، حدود یک نخود برای کل صورت، معمولاً کافی است؛ بیشتر بودن لزوماً بهتر نیست.
- محصول را با حرکات ملایم رو به بالا پخش کنید و مالش شدید ندهید.
- گردن و ناحیه دور چشم را فراموش نکنید؛ اگر پوست دور چشم حساس است، کمی محصول با نوک انگشت بزنید.
مرطوبکننده را در بستهبندی دربسته و دور از نور مستقیم و گرما نگه دارید، از انگشت تمیز یا قاشقک استفاده کنید و به تاریخ انقضا و مدت مصرف پس از بازکردن توجه داشته باشید. محصولات دستساز و بدون مواد نگهدارنده قوی معمولاً مدت مصرف کوتاهتری دارند و بهتر است طبق توصیه سازنده مصرف شوند.
در صبح بعد از مرطوبکننده، نوبت ضدآفتاب است؛ برای انتخاب آن، راهنمای ضدآفتاب را ببینید.
نشانههای اینکه مرطوبکنندهتان مناسب نیست
- پوست بعد از چند ساعت سنگین و براق میشود یا جوشهای تازه ظاهر میشوند؛ محصول احتمالاً برای شما زیادی غنی است.
- هنوز کشیدگی یا پوستهپوسته شدن دارید؛ شاید محصول کافی نباشد.
- قرمزی، خارش یا سوزش دارید؛ استفاده را قطع کنید و اگر ادامه یافت به متخصص پوست مراجعه کنید.
جمعبندی
مرطوبکننده خوب یعنی تعادل میان جذبکنندهها، نرمکنندهها و مسدودکنندهها، متناسب با نوع پوست و فصل. با شناخت این سه گروه، هنگام خرید دیگر فقط به عبارتهای روی بستهبندی تکیه نمیکنید. بافت را با نیاز پوست تطبیق دهید، محصول را ابتدا آزمون پچ کنید و به تغییرات فصل توجه داشته باشید.
اگر دنبال کرمی با بافت غنی میگردید، میتوانید کرم شیباتر و عسل و سایر مرطوبکنندههای تیفانیا را بررسی کنید.